हिमालयन टाइम्सको विश्लेषण अनुसार, चौथो शताब्दीमा चाणक्यले सीमावर्ती शक्तिसँगको सूत्र लेखेका थिए — र नेपालले त्यही सूत्रको परीक्षा दिँदै आएको छ। भारत र चीनको बीचमा च्यापिएको काठमाडौं अहिले अगस्त २६ को मलबा बाढीसँग जुधिरहँदा राज्यको जवाफदेहिता र भूराजनीतिक सन्तुलन एकैपटक तराजुमा उभिएको छ। अगस्त २८ सम्ममा ५७९ जनाको मृत्यु पुष्टि भएको छ भने १,९२४ जना अझै बेपत्ता छन् — यो सङ्ख्या कूटनीतिक पर्दा पछाडिको वास्तविकता पनि हो।
किरातदेखि लिच्छविसम्म — पुरानो ढाँचा
किंवदन्ती अनुसार किरातकालमा मौर्य सम्राट अशोक विशाल सैन्य बल लिएर लुम्बिनी आए, किरात प्रमुख स्थुङ्कोसँग लडे। पछि स्थुङ्कोले अशोकको घोडाको स्तम्भ भत्काएको कथा छ। लिच्छविकालमा राजा नरेन्द्र देवले तिब्बती सम्राट सोङ्त्सेन गम्पोको सहारा लि, ७०० घुडसवार र १,४०० चिनियाँ सैनिक परिचालन गरेर भारतीय शासक और्णस्वालाई पक्रन सहयोग गरे। मल्लकालमा महेन्द्र मल्लले मुगल दरबारमा भेट गरे — शक्ति समीकरणको राजनीति त्यतिबेला पनि थियो, आज पनि छ। दिल्ली र बेइजिङको बीचमा वाशिङ्टनले प्रवेश गरेको छ। तर यो त्रिकोणीय खेलमा काठमाडौंको हात कति बाँकी छ — त्यसमा प्रश्न चिन्ह कायमै छ।
बाढीको छायाँमा 'एकद्वार नीति'
अगस्त २६ को मलबा बाढी ल्हेन्दे खोला, भोटेकोसी र त्रिशुली प्रणालीमा आयो। ेस सञ्चारको विश्लेषणमा यसलाई "हिमालयन सुनामी" भनिएको छ — समुद्र नभएको मुलुकमा पनि विनाशकारी लहर सम्भव छ भन्ने सन्देश। बाढीले नेपाल-तिब्बत सीमा नाघेर चीनतर्फ पनि क्षति पुर्याएको छ। विपत्तिको सहयोग व्यवस्थापनमा सरकारले "एकद्वार नीति" अपनाएको छ — स्ट्रेट्स टाइम्सको रिपोर्ट अनुसार विदेशी सहयोग एकल च्यानलबाट मात्र स्वीकार गरिन्छ। पारदर्शिताको दावी गरिए पनि, कुन सहयोग कहाँ गयो — कसले गन्ने भन्ने प्रश्न अनुत्तरित छ। मलबाले थप जलाशय बनाएको छ, दोस्रो लहरको सम्भावना अझै कायमै छ।
राजनीतिक सुनामीको निरन्तरता
सेप्टेम्बर ८ र ९, २०२५ मा भएको युवा विद्रोहमा ७६ जनाको ज्यान गएको थियो — राजनीतिक सुनामीको पहिलो लहर। एबीसी न्यूज नेपालको विश्लेषणमा "अनक्यानी पपुलिज्म" को अवधारणा उठान गरिएको छ — जहाँ पीडा राजनीतिक पूँजीमा बदलिन्छ, तर संस्थागत सुधार पर्खंदैन। पहाड र नदीले राजनीतिक सीमा चिन्दैनन् — तर नीतिगत विचलन र नेतृत्वको शून्यता देशभित्रकै उत्पादन हो। अब प्रश्न यत्ति हो — दिल्ली, बेइजिङ र वाशिङ्टनको त्रिकोणमा काठमाडौंको "एकद्वार" कति सार्वभौम रहन्छ, र त्यसको हिसाब कसले गर्छ?
थप पढ्नुहोस्: August 28's Top News: Political Parties र बाढी र पहिरोको उद्धार: तराई र.