ए डिभिजन लिग र नेपाल सुपर लिग: नेपाली फुटबलका दुई स्वरूप

नेपाली फुटबलमा ए डिभिजन लिग र नेपाल सुपर लिगको चर्चा प्रायः एउटै सासमा हुन्छ, तर यी दुई प्रतियोगिता एउटै ढाँचाका होइनन्। एउटा लामो इतिहास बोकेको क्लब फुटबलको आधार हो, जहाँ टोलीको निरन्तरता, रेलिगेसन र पदोन्नतिले प्रतिस्पर्धाको अर्थ तय गर्छ। अर्को फ्रेन्चाइज मोडलमा उभिएको व्यावसायिक प्रतियोगिता हो, जसले फुटबललाई नयाँ लगानी, नयाँ प्रस्तुति र नयाँ दर्शकसँग जोड्ने प्रयास गरेको छ।

यही कारणले ए डिभिजन लिग र नेपाल सुपर लिगबीच तुलना गर्दा केवल कुन प्रतियोगिता ठूलो वा आकर्षक भन्ने प्रश्नले पुग्दैन। नेपाली फुटबलको संरचना, खेलाडीको करिअर, क्लबको जिम्मेवारी, आर्थिक व्यवस्थापन र राष्ट्रिय टोलीको भविष्यसँग यी दुवै प्रतियोगिता अलग–अलग तरिकाले जोडिएका छन्।

सहिद स्मारक ए डिभिजन लिग: नेपाली फुटबलको ऐतिहासिक जग

सहिद स्मारक ए डिभिजन लिग वि.सं. २०११ अर्थात् सन् १९५४ मा स्थापना भएको नेपालको सबैभन्दा पुरानो र शीर्ष तहको क्लब फुटबल लिग हो। यसको आयोजना अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले गर्दै आएको छ। नेपाली फुटबलको इतिहास खोज्दा राष्ट्रिय टोलीभन्दा पहिले क्लबहरूको कथा भेटिन्छ, र ती क्लबहरूको निरन्तर यात्रासँगै ए डिभिजन लिगको पहिचान बनेको हो।

कुनै क्लबले एउटा सिजन राम्रो खेल्यो वा खेलेन भन्ने कुरा मात्र ए डिभिजन लिगको सरोकार होइन। यहाँ क्लबको लामो समयसम्म टिक्ने क्षमता, खेलाडी उत्पादन गर्ने अभ्यास, प्रशिक्षकसँगको योजना, आर्थिक अनुशासन र समर्थकसँगको सम्बन्ध पनि जोडिन्छ। लिगमा सहभागी टोलीले सिजनभर आफ्नो स्तर कायम राख्नुपर्छ। एउटा खेलमा राम्रो प्रदर्शन गरेर मात्र पुग्दैन; लगातार खेल, चोटपटक, खेलाडीको उपलब्धता, यात्रा, प्रशिक्षण र अंकतालिकाको दबाब सबै सामना गर्नुपर्छ।

ए डिभिजन लिगमा १४ टोली सहभागी हुने व्यवस्था रहेको छ। यसको अर्को महत्त्वपूर्ण विशेषता रेलिगेसन र पदोन्नति हो। कमजोर प्रदर्शन गर्ने टोली तल्लो तहमा झर्न सक्छन् र तल्लो श्रेणीबाट राम्रो प्रदर्शन गर्ने टोली माथि उक्लिन सक्छन्। यसले लिगलाई केवल स्थापित नामहरूको प्रतियोगिता बन्न नदिई प्रदर्शनमा आधारित संरचना बनाउने प्रयास गर्छ।

क्लब फुटबलमा रेलिगेसनको डरलाई नकारात्मक दबाबका रूपमा मात्र बुझ्नु ठीक हुँदैन। यसले टोलीलाई हरेक खेलको महत्त्व सम्झाउँछ। ठूलो नाम भएको क्लबले पनि कमजोर सिजन खेलेमा आफ्नो स्थान गुमाउन सक्छ। त्यस्तै, सीमित स्रोत भएको क्लबले अनुशासित योजना, राम्रो प्रशिक्षण र सामूहिक प्रदर्शनका आधारमा माथि आउने बाटो पाउन सक्छ।

तर यो संरचना प्रभावकारी हुन क्लबहरू आफैँ बलियो हुनुपर्छ। नाम मात्रको क्लब, सिजन सुरु हुनुअघि हतारमा बनाइएको टोली र प्रतियोगिता सकिएपछि निष्क्रिय हुने व्यवस्थापनले ए डिभिजन लिगलाई बलियो बनाउन सक्दैन। क्लबको जरा स्थानीय समुदाय, विद्यालय, प्रशिक्षण केन्द्र र आफ्नै खेलाडी उत्पादनसँग जोडिन नसकेसम्म लिगको स्तर केही चर्चित खेलाडी र विदेशी खेलाडीको उपस्थितिमा मात्र निर्भर रहन्छ।

ए डिभिजन लिग लामो समय रोकिँदा यसको असर पनि यही संरचनामा देखिन्छ। उपलब्ध तथ्यअनुसार लिग ९२१ दिनसम्म रोकिएको अवधि थियो। यति लामो अवरोधले खेलाडीको नियमित प्रतिस्पर्धा, क्लबको आर्थिक योजना, प्रशिक्षकको निरन्तरता र समर्थकको भरोसामा असर पार्छ। फुटबलमा खेलाडीलाई अभ्यास मात्र होइन, प्रतिस्पर्धात्मक खेल चाहिन्छ। लिग नहुँदा त्यो अवसर हराउँछ।

ए डिभिजन लिगको शक्ति यसको पुरानो नाममा मात्र होइन, क्लब र खेलाडीलाई वर्षभरि टिक्ने संरचना दिन सक्ने क्षमतामा छ।

नेपाल सुपर लिग: फ्रेन्चाइज मोडलको उदय

नेपाल सुपर लिग नेपालको पहिलो कर्पोरेट तथा फ्रेन्चाइजमा आधारित व्यावसायिक फुटबल प्रतियोगिता हो। यसको आधार ए डिभिजन लिगभन्दा फरक छ। यहाँ परम्परागत क्लब संरचनाभन्दा फ्रेन्चाइज टोली, लगानीकर्ता, व्यावसायिक व्यवस्थापन र प्रतियोगिताको प्रस्तुतिलाई बढी केन्द्रमा राखिन्छ।

फ्रेन्चाइज प्रतियोगिताले फुटबललाई बजारसँग जोड्ने प्रयास गर्छ। टोलीको पहिचान शहर वा क्षेत्रसँग जोडिन सक्छ, लगानीकर्ताले टोली सञ्चालन गर्छन्, खेलाडी छनोटलाई निश्चित प्रक्रियामार्फत व्यवस्थित गरिन्छ र प्रतियोगितालाई दर्शकका लागि आकर्षक उत्पादनका रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ। यसले खेललाई मैदानभित्रको प्रतिस्पर्धाबाट बाहिर निकालेर प्रसारण, प्रायोजन, टिकट, प्रचार र डिजिटल सामग्रीसँग जोड्ने सम्भावना बनाउँछ।

नेपालमा फुटबल हेर्ने दर्शकको कमी छैन। समस्या धेरैपटक दर्शकको रुचिमा होइन, प्रतियोगिताको नियमितता र प्रस्तुतीकरणमा देखिन्छ। यही ठाउँमा नेपाल सुपर लिगले नयाँ सम्भावना देखाएको छ। छोटो अवधिमा केन्द्रित प्रतियोगिता, टोलीको अलग पहिचान, खेलाडीको सार्वजनिक परिचय र व्यावसायिक प्रचारले फुटबललाई नयाँ ढङ्गले दर्शकसामु पुर्‍याउन सक्छ।

तर व्यावसायिक स्वरूप आफैँमा व्यावसायिकता होइन। फ्रेन्चाइजको नाम राख्दैमा व्यवस्थापन बलियो हुँदैन। लगानीकर्ताको दीर्घकालीन प्रतिबद्धता, खेलाडीको पारिश्रमिकमा स्पष्टता, प्रशिक्षकको योजना, मैदानको गुणस्तर, प्रतियोगिताको नियमित तालिका र जिम्मेवार निकायबीचको समन्वयले मात्र यस्तो प्रतियोगिताको विश्वसनीयता बनाउँछ।

नेपाल सुपर लिग निजी व्यवस्थापन र अखिल नेपाल फुटबल सङ्घको प्राविधिक सहयोगमा सञ्चालन हुने ढाँचासँग जोडिएको छ। त्यसैले यसलाई ए डिभिजन लिगको प्रतिस्पर्धी मात्र भनेर बुझ्दा नेपाली फुटबलको समग्र चित्र अधुरो हुन्छ। दुवै प्रतियोगिताको स्वामित्व, सञ्चालन विधि र उद्देश्यमा फरक भए पनि राष्ट्रिय फुटबल संरचनामा दुवैको भूमिका हुन सक्छ।

दुई प्रतियोगिताको मूल फरक

क्लब संरचना र खेलाडी छनोटको फरक

ए डिभिजन लिगमा खेलाडीले केवल एउटा प्रतियोगिता खेलिरहेका हुँदैनन्; उनीहरू एउटा क्लबको पहिचान र इतिहासको हिस्सा बन्छन्। कुनै खेलाडी लामो समय एउटै क्लबमा रहन सक्छ, समर्थकसँग उसको सम्बन्ध गहिरिन सक्छ र उसको प्रदर्शन क्लबको समग्र यात्रासँग जोडिन्छ। क्लबले युवा खेलाडीलाई प्रशिक्षण दिने, तल्लो तहबाट माथि ल्याउने र लामो समयसम्म टोलीमा राख्ने अभ्यास गर्न सकेमा लिगको आधार बलियो हुन्छ।

तर नेपाली क्लबहरूका लागि यो काम सजिलो छैन। नियमित आम्दानीको स्रोत कमजोर हुँदा खेलाडी अनुबन्ध, प्रशिक्षण, मैदान, यात्रा र स्वास्थ्य व्यवस्थापनमा समस्या आउन सक्छ। क्लबले सिजन सुरु हुनुअघि मात्र टोली बनाउने हो भने खेलाडी छनोटमा दीर्घकालीन योजना देखिँदैन। त्यस्तो अवस्थामा युवा खेलाडीले अवसर पाए पनि निरन्तर मार्गदर्शन पाउन सक्दैनन्।

नेपाल सुपर लिगमा खेलाडी छनोट र टोली निर्माणको प्रक्रिया बढी केन्द्रित र प्रतियोगितामुखी हुन सक्छ। फ्रेन्चाइज टोलीले छोटो अवधिमा प्रतिस्पर्धी टोली बनाउने लक्ष्य राख्छ। चर्चित खेलाडी, अनुभवी प्रशिक्षक र विदेशी खेलाडीको संयोजनले प्रतियोगिताको स्तर र दर्शकीय आकर्षण बढाउन सक्छ। खेलाडीका लागि पनि आफ्नो क्षमता देखाउने अर्को मञ्च खुल्छ।

यद्यपि, फ्रेन्चाइज प्रतियोगितामा खेलाडीको सम्बन्ध टोलीसँग कति लामो हुन्छ भन्ने प्रश्न रहन्छ। यदि खेलाडी केवल एक सिजनका लागि छनोट हुने र प्रतियोगिता सकिएपछि संरचना फेरिने हो भने त्यसले दीर्घकालीन विकासमा सीमित योगदान दिन सक्छ। खेलाडीलाई प्रतियोगिता अवधिमा राम्रो पारिश्रमिक र अनुभव मिल्नु सकारात्मक पक्ष हो, तर त्यसलाई राष्ट्रिय स्तरको प्रशिक्षण, क्लब फुटबल र उमेर समूहका कार्यक्रमसँग जोड्न नसके प्रभाव छोटो समयमै सीमित हुन सक्छ।

खेलाडीको दृष्टिबाट हेर्दा दुवै लिगका अवसर फरक छन्।

• ए डिभिजन लिगले खेलाडीलाई लामो क्लब संरचना र नियमित घरेलु प्रतिस्पर्धासँग जोड्ने आधार दिन्छ।
• नेपाल सुपर लिगले छोटो अवधिमा ठूलो दर्शक, नयाँ लगानीकर्ता र व्यावसायिक वातावरणसामु आफूलाई प्रस्तुत गर्ने अवसर दिन सक्छ।
• ए डिभिजनमा रेलिगेसनको दबाबले खेलाडीलाई हरेक खेलमा परिणाम निकाल्न बाध्य बनाउँछ।
• फ्रेन्चाइज प्रतियोगितामा टोली निर्माण, सार्वजनिक प्रदर्शन र व्यावसायिक अनुशासनको दबाब बढी देखिन सक्छ।
• दुवै प्रतियोगितामा युवा खेलाडीलाई अवसर दिने स्पष्ट योजना भए मात्र राष्ट्रिय टोलीले दीर्घकालीन लाभ पाउँछ।

यहाँ एउटा कुरा छुटाउन मिल्दैन। राष्ट्रिय टोलीका लागि खेलाडी तयार पार्ने जिम्मेवारी कुनै एउटा लिगको मात्र होइन। ए डिभिजन लिगले नियमित क्लब फुटबलको आधार दिन्छ, नेपाल सुपर लिगले व्यावसायिक प्रतिस्पर्धाको वातावरण थप्न सक्छ, तर खेलाडीको प्राविधिक विकासका लागि प्रशिक्षक, प्रशिक्षण केन्द्र, खेल विज्ञान, स्वास्थ्य सेवा र नियमित अन्तर्राष्ट्रिय खेल पनि आवश्यक हुन्छ।

पुरस्कार राशि र आर्थिक व्यवस्थापन

ए डिभिजन लिगको विजेताले ५० लाख रुपैयाँ र उपविजेताले ३५ लाख रुपैयाँ पुरस्कार पाउने व्यवस्था गरिएको थियो। यी पुरस्कारले प्रतियोगिताको महत्त्व देखाउँछन्, तर क्लब फुटबलको आर्थिक स्वास्थ्य पुरस्कारबाट मात्र तय हुँदैन। एउटा क्लबलाई सिजनभर सञ्चालन गर्न खेलाडीको पारिश्रमिक, प्रशिक्षकको शुल्क, अभ्यास मैदान, यात्रा, आवास, पोसाक, उपचार र प्रशासनिक खर्च आवश्यक पर्छ।

विजेताले पाउने पुरस्कारले क्लबलाई उत्साह दिन सक्छ, तर त्यसलाई सिजनभरको आम्दानीको विकल्प मान्न सकिँदैन। क्लबको आर्थिक योजना पुरस्कार जित्ने आशामा मात्र टिकेको छ भने त्यो जोखिमपूर्ण हुन्छ। फुटबलमा उपाधि निश्चित हुँदैन, तर खर्च भने निश्चित रूपमा गर्नुपर्छ। त्यसैले क्लबले प्रायोजन, समर्थक सदस्यता, टिकट, स्थानीय साझेदारी र युवा कार्यक्रमबाट दिगो आम्दानी खोज्नुपर्छ।

नेपाल सुपर लिगको आर्थिक ढाँचा फरक छ। फ्रेन्चाइज मोडलले लगानीकर्तालाई टोलीसँग जोड्छ र प्रतियोगितालाई व्यावसायिक उत्पादनका रूपमा विकास गर्ने सम्भावना राख्छ। प्रायोजन, प्रसारण अधिकार, टिकट बिक्री, टोलीको बजार मूल्य र डिजिटल प्रचार यसका महत्त्वपूर्ण पक्ष बन्न सक्छन्। फ्रेन्चाइज टोलीको नाम र पहिचानलाई शहर वा क्षेत्रसँग जोड्न सके स्थानीय व्यवसाय र दर्शकलाई पनि सहभागी गराउने बाटो खुल्छ।

तर यहाँ पनि चमकदार प्रचार र वास्तविक आर्थिक स्थायित्वबीच फरक छुट्याउनुपर्छ। प्रतियोगिता सुरु हुँदा ठूलो प्रचार हुनु राम्रो हो, तर खेलाडीले समयमा पारिश्रमिक पाउनु, टोलीले अनुबन्धका सर्त पालना गर्नु र व्यवस्थापनले प्रतियोगितापछि पनि आफ्नो जिम्मेवारी सम्झनु अझ महत्त्वपूर्ण हुन्छ। आर्थिक पारदर्शिता कमजोर भयो भने फ्रेन्चाइज मोडलप्रति लगानीकर्ता र खेलाडी दुवैको भरोसा घट्न सक्छ।

आर्थिक दृष्टिले दुवै मोडलको अर्थ

ए डिभिजन लिगको आर्थिक चुनौती क्लबको निरन्तरता हो। क्लबले सिजन सकिएपछि पनि आफ्नो कार्यालय, प्रशिक्षण, युवा टोली र प्रशासन चलाइराख्नुपर्छ। नेपाल सुपर लिगको चुनौती लगानीलाई अस्थायी उत्साहमा सीमित हुन नदिनु हो। फ्रेन्चाइज टोलीले एउटा सिजनमा राम्रो प्रदर्शन गरेपछि अर्को सिजनमा उही स्तरको प्रतिबद्धता देखाउन सकेन भने प्रतियोगिताको संस्थागत विश्वसनीयता कमजोर हुन्छ।

दुवै लिगमा आर्थिक व्यवस्थापन सुधार्न केही आधारभूत कुरा आवश्यक छन्:

1. खेलाडी र प्रशिक्षकसँगको अनुबन्ध स्पष्ट हुनुपर्छ, जसमा पारिश्रमिक, अवधि, बीमा र जिम्मेवारी खुलाइएको होस्।

2. क्लब तथा फ्रेन्चाइज व्यवस्थापनले सिजनको बजेट सार्वजनिक गर्न नसके पनि कम्तीमा आफ्नो आर्थिक दायित्व पूरा गर्ने क्षमता प्रमाणित गर्नुपर्छ।

3. प्रतियोगिता आयोजकले मैदान, तालिका र प्रसारणको व्यवस्थापन अन्तिम समयमा मात्र होइन, पर्याप्त तयारीसहित गर्नुपर्छ।

4. स्थानीय तह, निजी क्षेत्र र समर्थकलाई केवल प्रचारका लागि होइन, दीर्घकालीन साझेदारका रूपमा जोड्नुपर्छ।

5. युवा खेलाडी र महिला फुटबलमा लगानी नगरी पुरुषको मुख्य प्रतियोगितामा मात्र पैसा केन्द्रित गर्दा फुटबलको आधार फराकिलो हुँदैन।

खेलाडीको करिअर र दर्शकको अनुभव

खेलाडीका लागि लिगको नियमितता सबैभन्दा ठूलो कुरा हो। वर्षमा केही हप्ता मात्र प्रतिस्पर्धा गरेर राष्ट्रिय स्तरको खेलाडी बन्न सकिँदैन। खेलाडीले फरक शैलीका टोलीविरुद्ध खेल्नुपर्छ, लगातार प्रदर्शनको दबाब सामना गर्नुपर्छ र आफ्नो कमजोरी सुधार्ने अवसर पाउनुपर्छ।

ए डिभिजन लिगले यही नियमितताको आधार बनाउन सक्छ, यदि प्रतियोगिता समयमा आयोजना भयो र क्लबहरू वित्तीय तथा प्राविधिक रूपमा तयार भए। रेलिगेसन र पदोन्नतिका कारण लिगको तल्लो भागमा पनि प्रतिस्पर्धा रहन्छ। शीर्ष स्थानका लागि हुने खेलजत्तिकै बाँच्नका लागि हुने खेल पनि दर्शकका लागि अर्थपूर्ण हुन सक्छन्।

नेपाल सुपर लिगले दर्शक अनुभवलाई फरक तरिकाले अघि बढाउन सक्छ। टोलीको ब्रान्ड, खेलाडीको सार्वजनिक परिचय, सामाजिक सञ्जाल, मनोरञ्जनात्मक प्रस्तुति र प्रायोजनका कार्यक्रममार्फत नयाँ पुस्तालाई फुटबलसँग जोड्न सकिन्छ। फुटबल मैदानमा ९० मिनेटको खेल मात्र होइन; खेलअघि र खेलपछिको अनुभव पनि दर्शक संस्कृतिको हिस्सा बन्छ।

तर दर्शकलाई लामो समय जोडेर राख्न प्रचार मात्र पर्याप्त हुँदैन। टिकटको पहुँच, खेल हुने समय, मैदानसम्म पुग्ने सुविधा, खेलको गुणस्तर, सुरक्षा र समर्थकलाई गरिने व्यवहारले पनि फरक पार्छ। नेपाली दर्शकले आफ्नो टोलीसँग भावनात्मक सम्बन्ध बनाउन चाहन्छन्। टोलीको नाम र जर्सी मात्र होइन, स्थानीय खेलाडी, स्थानीय कथा र समुदायसँगको सम्बन्धले त्यो भावनालाई गहिरो बनाउँछ।

ए डिभिजनका पुराना क्लबहरूलाई यही भावनात्मक पूँजीको लाभ हुन्छ। उनीहरूसँग इतिहास र समर्थकको स्मृति हुन्छ। नेपाल सुपर लिगका फ्रेन्चाइज टोलीले भने त्यो सम्बन्ध नयाँ रूपमा निर्माण गर्नुपर्छ। त्यसका लागि प्रतियोगिताको समयमा मात्र होइन, वर्षभरि समुदायमा उपस्थित हुनुपर्छ—विद्यालयमा प्रशिक्षण, स्थानीय खेलाडीको पहिचान, फुटबल क्लिनिक र समर्थक संवादजस्ता गतिविधिमार्फत।

एउटा लिगले इतिहास बोकेको छ, अर्कोले सम्भावनाको ढोका खोलेको छ; नेपाली फुटबललाई दुवैको बल चाहिन्छ।

राष्ट्रिय फुटबलको भविष्यमा दुवै लिगको भूमिका

नेपाली फुटबलको भविष्यलाई ए डिभिजन लिग वा नेपाल सुपर लिगमध्ये एउटालाई रोजेर मात्र बलियो बनाउन सकिँदैन। यी दुई प्रतियोगितालाई प्रतिस्पर्धीभन्दा पनि फरक तहका साझेदार संरचनाका रूपमा बुझ्नु आवश्यक छ।

ए डिभिजन लिगले क्लब फुटबलको मेरुदण्डका रूपमा काम गर्न सक्छ। यसले देशभरिका खेलाडीलाई नियमित प्रतिस्पर्धा दिन्छ, क्लबको इतिहासलाई निरन्तरता दिन्छ र राम्रो प्रदर्शनका आधारमा माथि आउने बाटो खुला राख्छ। यसको प्रभावकारी सञ्चालनले नेपाली फुटबलमा स्थानीय क्लब, प्रशिक्षक र खेलाडीको आधार फराकिलो बनाउन सक्छ।

नेपाल सुपर लिगले फुटबलमा निजी क्षेत्रको लगानी, प्रसारण र व्यावसायिक व्यवस्थापनको संस्कृति विकास गर्न सक्छ। यसले फुटबललाई केवल सङ्घ वा क्लबको सीमित स्रोतमा निर्भर नराखी नयाँ आर्थिक साझेदारीको सम्भावना देखाउँछ। तर यसको सफलता प्रतियोगिताको आकर्षणमा मात्र होइन, लगानीलाई विकाससँग जोड्न सक्ने क्षमतामा निर्भर हुन्छ।

दुवै प्रतियोगिताबीच समन्वय आवश्यक पर्ने केही क्षेत्र छन्:

खेलाडीको स्थानान्तरण र अनुबन्ध

खेलाडीले एउटै समयमा कुन प्रतियोगिता खेल्न पाउने, अनुबन्धको अवधि कसरी मिलाउने र क्लब तथा फ्रेन्चाइज टोलीबीच अधिकार कसरी स्पष्ट गर्ने भन्ने विषयमा नियम पारदर्शी हुनुपर्छ। अस्पष्टता रह्यो भने विवादको भार खेलाडीमाथि पर्न सक्छ।

खेल तालिका

ए डिभिजन लिग र नेपाल सुपर लिगको तालिका एकअर्कासँग ठोक्किएमा खेलाडी, प्रशिक्षक र दर्शक सबै प्रभावित हुन्छन्। राष्ट्रिय टोलीको खेल, अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धता र मैदानको उपलब्धतालाई ध्यानमा राखेर लामो समयअघिदेखि तालिका सार्वजनिक गर्नुपर्छ।

युवा खेलाडीको बाटो

युवा खेलाडीलाई प्रतियोगितामा केही मिनेट खेलाएर मात्र विकास हुँदैन। उनीहरूलाई प्रशिक्षण, शारीरिक तयारी, मानसिक सहयोग र नियमित प्रतिस्पर्धा चाहिन्छ। ए डिभिजनका क्लब र फ्रेन्चाइज टोलीले उमेर समूहका कार्यक्रमसँग सम्बन्ध जोड्न सके नेपाली फुटबलको उत्पादन प्रणाली बलियो हुन्छ।

मैदान र खेल पूर्वाधार

प्रतियोगिताको नाम जति आकर्षक भए पनि मैदानको अवस्था कमजोर छ भने खेलाडीको प्रदर्शन र दर्शकको अनुभव दुवै प्रभावित हुन्छ। अभ्यास मैदान, उपचार सुविधा, खेलाडीको पुनःस्थापना र प्राविधिक उपकरणमा लगानी गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।

महिला फुटबल र समावेशिता

नेपाली फुटबलको चर्चा प्रायः पुरुष प्रतियोगितामा केन्द्रित हुन्छ। तर फुटबलको आधार बलियो बनाउन महिला खेलाडी, स्थानीय प्रतिभा र विभिन्न भूगोलका खेलाडीलाई समान अवसर दिनुपर्ने हुन्छ। निजी लगानी र क्लब संरचनाले महिला फुटबललाई पनि आफ्नो योजनामा राखेमा यसको प्रभाव मैदानभन्दा धेरै टाढासम्म पुग्न सक्छ।

ए डिभिजन लिगलाई के चाहिन्छ, नेपाल सुपर लिगले के सिक्नुपर्छ?

ए डिभिजन लिगलाई नियमितता, क्लबको आर्थिक स्थायित्व र व्यवस्थापनमा स्पष्टता चाहिन्छ। प्रतियोगिता लामो समय रोकिने अवस्था दोहोरियो भने खेलाडीको पुस्ता नै प्रतिस्पर्धाबाट बाहिरिन सक्छ। क्लबहरूलाई दर्ता प्रक्रिया, आर्थिक मापदण्ड र पूर्वाधारका विषयमा स्पष्ट नियम चाहिन्छ, तर ती नियम पूरा गर्न आवश्यक सहयोग र समय पनि दिनुपर्छ।

एन्फाले ए डिभिजन लिगका लागि १३ वटा क्लबलाई टिम दर्ता प्रक्रिया अघि बढाउन पत्राचार गरेको तथ्यले प्रतियोगिता सञ्चालनका लागि संस्थागत तयारी आवश्यक रहेको देखाउँछ। प्रतियोगिता सुरु गर्ने घोषणा मात्र पर्याप्त हुँदैन; सहभागी क्लबको वास्तविक तयारी, खेलाडीको अनुबन्ध र मैदानको अवस्था पनि सुनिश्चित हुनुपर्छ।

नेपाल सुपर लिगले आफ्नो व्यावसायिक सम्भावनालाई दीर्घकालीन योजनासँग जोड्नुपर्छ। फ्रेन्चाइज टोलीहरू प्रतियोगिता सुरु हुने केही समयअघि मात्र सक्रिय हुने होइन, वर्षभरि आफ्नो शहर, समर्थक र युवा खेलाडीसँग सम्बन्ध बनाउने दिशामा अघि बढ्नुपर्छ। लगानीकर्ता बदलिँदा पनि टोलीको पहिचान र संरचना पूर्ण रूपमा भत्किने अवस्था आउनु हुँदैन।

यसका साथै नेपाल सुपर लिगले ए डिभिजन लिगसँग दूरी राखेर होइन, नेपाली फुटबलको समग्र प्रणालीसँग जोडिएर आफ्नो भूमिका तय गर्नुपर्छ। फ्रेन्चाइज टोलीले क्लबबाट खेलाडी लिँदा क्लबको विकासमा त्यसको योगदान कसरी पुग्छ, युवा खेलाडीलाई अवसर दिने मापदण्ड के हुन्छ र राष्ट्रिय टोलीको तयारीसँग तालिका कसरी मिल्छ भन्ने प्रश्नको उत्तर खुला रूपमा दिनुपर्छ।

एउटालाई रोज्ने होइन, संरचनालाई बलियो बनाउने

ए डिभिजन लिग र नेपाल सुपर लिगबीच तुलना गर्दा प्रायः एउटा प्रतियोगितालाई परम्परागत र अर्कोलाई आधुनिक भनेर वर्गीकरण गरिन्छ। तर नेपाली फुटबलको वास्तविक समस्या पुरानो वा नयाँ हुनु होइन; समस्या निरन्तरता, व्यवस्थापन, पूर्वाधार र जिम्मेवारीको हो।

ए डिभिजन लिगले आफ्नो ऐतिहासिक मूल्यलाई वर्तमान व्यवस्थापनसँग जोड्न सक्नुपर्छ। पुरानो नाम मात्रले दर्शक र खेलाडीको भरोसा सधैँ जोगिँदैन। नियमित तालिका, प्रतिस्पर्धी खेल, क्लबको जवाफदेहिता र मैदानको सुधारले मात्र यसको प्रतिष्ठा कायम रहन्छ।

नेपाल सुपर लिगले आफ्नो नयाँपनलाई दिगो योजनामा बदल्नुपर्छ। व्यावसायिक फुटबलको अर्थ चम्किलो उद्घाटन, प्रचार सामग्री र चर्चित खेलाडीमा मात्र सीमित हुँदैन। खेलाडीको अधिकार, टोलीको आर्थिक अनुशासन, स्थानीय समर्थकसँगको सम्बन्ध र युवा विकासमा लगानीले यसको वास्तविक व्यावसायिकता देखाउँछ।

नेपाली फुटबलको दर्शकले दुई फरक स्वादका प्रतियोगिता पाउन सक्छन्—ए डिभिजन लिगबाट क्लबको इतिहास र स्थानीय पहिचान, नेपाल सुपर लिगबाट व्यावसायिक प्रस्तुति र नयाँ प्रतिस्पर्धा। खेलाडीले दुवैबाट अलग अनुभव पाउन सक्छन्। क्लबले एउटा संरचनाबाट निरन्तरता र अर्कोबाट लगानीको सम्भावना सिक्न सक्छन्।

अन्ततः प्रश्न ए डिभिजन लिग ठूलो कि नेपाल सुपर लिग भन्ने होइन। प्रश्न यो हो—यी दुवै प्रतियोगिताले नेपाली खेलाडी, क्लब र समर्थकलाई कति स्थिर, निष्पक्ष र गुणस्तरीय फुटबल दिन सक्छन्। ए डिभिजन लिगले जरा बलियो बनाओस्, नेपाल सुपर लिगले नयाँ हाँगा फैलाओस्; नेपाली फुटबललाई अहिले चाहिएको बाटो यही सहकार्यको हो।

Related reading: सहिद स्मारक ‘ए’ डिभिजन लिग: किन and नेपाल प्रिमियर लिग: नेपाली क्रिकेटको विकास.