हाम्रो पत्रो (Hamro Patro) को विश्लेषणमा नेपालको व्यापारिक वर्ग अहिले अभूतपूर्व शंका र भयको छायाँमा रहेको स्पष्ट पारिएको छ। अर्थशास्त्रको एउटा स्थापित नियम छ — पुँजी प्रतिफल खोज्न जति गतिशील हुन्छ, असुरक्षाको महसुस हुँदा त्योभन्दा चाँडो पछि हट्छ। यही प्रवृत्ति अहिले नेपालका उद्यमीहरूको मनोविज्ञानमा गहिरोसँग प्रतिबिम्बित भइरहेको छ। विश्लेषणको मूल चेतावनी स्पष्ट छ — नीतिगत विचलन कायम रहे पुँजी सुरक्षित गन्तव्यतर्फ पलायन हुने क्रम रोकिने छैन।
पुँजीको चरित्र र नीतिगत संकेत
विश्लेषणमा अघि सारिएको तर्क सीधा छ — नीतिगत स्थायित्व र कानुनी सुरक्षा भएको वातावरणमा लगानी आफैं आकर्षित हुन्छ। यसको विपरीत, प्रशासनिक भय, पूर्वाग्रहीपूर्ण कार्य र नीतिगत अस्पष्टता हावी भएको ठाउँमा पुँजी पहिलो अवसरमा सुरक्षित गन्तव्यतर्फ मोडिन्छ। नेपालको सन्दर्भमा यो समीकरण अझ कडा हुन्छ, किनकि लामो राजनीतिक संक्रमण, लोडसेडिङ, नीतिगत अस्पष्टता र बन्द-हड्तालजस्ता कठिनाइका बाबजुद नेपाली उद्यमीहरूले असाधारण जोखिम मोलेर उद्योग, बैंकिङ र पूर्वाधार निर्माण गरेको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि छ। निजी क्षेत्रको त्यो साहसबिना देशको उत्पादन, राजस्व र रोजगारीको अवस्था कस्तो हुन्थ्यो भन्ने कल्पना गर्न सजिलो छ। यही ऐतिहासिक तथ्य नै आजको संकटको गम्भीरतालाई अझ बढी स्पष्ट पार्छ।
नीतिगत विचलनको कीमा
अहिले त्यही उद्यमशीलताको जगमा उभिएको व्यापारिक समुदाय अनिश्चितताको भारी बोझले थिचिएको छ। विश्लेषणमा व्यक्त चिन्ता गम्भीर छ — लामो समयदेखि खेपिएको राजनीतिक अस्थिरता अब प्रशासनिक स्वेच्छाचारीपन र नीतिगत विचलनसँग जोडिएर अझ गहिरो बन्दै गएको छ। व्यापारिक वर्गले आज आफ्नै सरकारी संरचनाबाट सुरक्षाको प्रत्याभूति खोज्दै गरेको छ, र सुरक्षित भविष्यको स्पष्ट संकेत नपाउँदा लगानीका नयाँ निर्णयहरू रोकिन पुगेको अवस्था छ। यो रोकिनु कुनै सानोतिनो कुरा होइन — पुँजीको पलायन कुनै एक-दुई कारणले मात्र हुँदैन, यो नीतिको निरन्तरता, प्रशासनिक निष्पक्षता र कानुनी शासनको समग्र प्रत्याभूतिमा निर्भर रहन्छ।
के हेर्नुपर्छ — तीन संकेत
पुँजी पलायनको प्रवृत्ति रोकिने वा बढ्ने दिशा तीन संकेतले निर्धारण गर्नेछन्। पहिलो, नीतिगत स्थायित्वको निरन्तरता — सरकारी निर्णयमा अनपेक्षित उल्टफेर रोकिएको हुनुपर्छ। दोस्रो, कानुनी सुरक्षाको प्रत्याभूति — उद्यमीहरूले आफ्नो सम्पत्ति र लगानीको दीर्घकालीन सुरक्षाको ग्यारेन्टी खोजिरहेका छन्। तेस्रो, प्रशासनिक कार्यमा पूर्वाग्रहीपनको अन्त्य — नियामक निकायहरूको कदममा निष्पक्षता र एकरूपता देखिनुपर्छ। यीमध्ये कुनै एकमा पनि नकारात्मक प्रवृत्ति कायम रहे नयाँ लगानीको लहर आउने कुरा कागजमै सीमित रहनेछ। अर्कोतर्फ, तीनमै सकारात्मक संकेत देखिए बजारको मनोबल फर्कने सम्भावना बलियो हुन्छ।
अन्तिम प्रश्न अनुत्तरित छ — जवाफदेहिता स्पष्ट नगरी पुँजी रोक्ने दाबी कसले गर्ने, र किन?
थप पढ्नुहोस्: वैदेशिक ऋण र सहायता घट्दै गएकोमा र Tale of Two Economies: Record External.