५ मार्चको चुनावअघि दलका चर्चित अनुहार सक्रिय, विवरण अझै अस्पष्ट
न्यूज अन एअरका अनुसार नेपालमा ५ मार्चमा हुने निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै राजनीतिक दलका चर्चित अनुहारहरू मतदाता आकर्षित गर्न अभियानमा सक्रिय भएका छन्। रत्नपाटीको शीर्षकले गगन थापाले राष्ट्रिय विपत्तिको समयमा सबै राजनीतिक दल सरकारको साथमा रहेको बताएका जनाउँछ। तर उपलब्ध विवरणले कुन दलका कुन नेता कहाँ र कस्तो अभियानमा छन् भन्ने स्पष्ट गर्दैन।
प्रचारको समाचार, विवरणको अभाव
निर्वाचनअघि चर्चित नेताहरूको सक्रियता अस्वाभाविक होइन। दलहरूले प्रायः परिचित अनुहारलाई अघि सारेर मतदातासँग सम्पर्क विस्तार गर्ने प्रयास गर्छन्। तर यहाँ समाचारको मुख्य दाबी शीर्षकस्तरमै सीमित छ। अभियानको स्थान, सहभागी दल, निर्वाचन क्षेत्र, कार्यक्रमको प्रकृति वा मतदातासामु राखिएका प्राथमिकता सार्वजनिक विवरणमा छैनन्।
यस्तो अवस्थामा समाचारको राजनीतिक अर्थ निकाल्दा सावधानी आवश्यक हुन्छ। चर्चित अनुहार देखिनु र स्पष्ट नीतिगत प्रतिबद्धता प्रस्तुत हुनु एउटै कुरा होइन। प्रचारमा उपस्थितिले दृश्यता बढाउन सक्छ। त्यसले जवाफदेहिता भने सुनिश्चित गर्दैन। मतदाताका लागि मुख्य प्रश्न नेताको लोकप्रियता होइन, उसले प्रस्तुत गर्ने नीति, कार्यान्वयनको आधार र विगतको जिम्मेवारी हो।
राष्ट्रिय विपत्तिको सन्दर्भ र राजनीतिक सन्देश
रत्नपाटीको उपलब्ध शीर्षकअनुसार गगन थापाले राष्ट्रिय विपत्तिको समयमा सबै राजनीतिक दल सरकारको साथमा रहेको बताएका छन्। यो भनाइले राजनीतिक दलहरूबीचको सहकार्यबारे सन्देश दिन खोजेको देखिन्छ। तर उपलब्ध सामग्रीमा राष्ट्रिय विपत्तिको प्रकृति, सरकारका कदम वा दलहरूको सहकार्यको ठोस स्वरूपबारे थप विवरण छैन।
त्यसैले यसलाई व्यापक राजनीतिक सहमतिको प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गर्न मिल्दैन। सरकारलाई साथ दिने भनाइ र सरकारका निर्णयमाथि निगरानी राख्ने दायित्वबीच सन्तुलन चाहिन्छ। संकटका नाममा पारदर्शिता कमजोर पार्ने वा असहमतिको राजनीतिक स्थान साँघुरो बनाउने अभ्यास भए त्यसलाई सहकार्य भन्नु नीतिगत विचलन हुन सक्छ। उपलब्ध तथ्यले त्यस्तो भएको पुष्टि गर्दैन। तर राजनीतिक भाषणको मूल्याङ्कन गर्दा यही पक्ष जाँचिनुपर्छ।
मतदाताले के जाँच्ने?
५ मार्चको निर्वाचनअघि अभियानमा देखिने दलका चर्चित अनुहारबारे मतदाताले कम्तीमा तीन विषय छुट्याएर हेर्नुपर्ने हुन्छ। पहिलो, समाचारले नाम र उपस्थिति मात्र बताएको हो कि वास्तविक नीति पनि सार्वजनिक गरिएको छ? दोस्रो, राष्ट्रिय विपत्तिको सन्दर्भमा सरकारलाई दिइएको समर्थन कुन निर्णय वा कार्यक्रमसँग सम्बन्धित हो? तेस्रो, दलहरूले आफ्ना प्रतिबद्धताको कार्यान्वयन र असफलताको जिम्मेवारी कसरी लिने बताएका छन्?
उपलब्ध स्रोतहरूमा यी प्रश्नको उत्तर छैन। अर्को स्रोतमा उल्लेखित निर्वाचन नामावलीसम्बन्धी विवरण भने भारतको विशाखापट्टनम जिल्लासँग सम्बन्धित देखिन्छ, त्यसलाई नेपालको निर्वाचनसँग जोड्ने आधार छैन। तथ्य छुट्याउने सामान्य अनुशासनमै पनि सार्वजनिक बहस कमजोर देखिनु कुनै सानो समस्या होइन।
निर्वाचन अभियानमा चर्चित अनुहारहरूको भीड बढ्दै जाँदा मतदाताले प्रचारको चमकभन्दा प्रमाण खोज्नुपर्ने हुन्छ। दलहरूले साथ, सहकार्य र आकर्षणको भाषा त प्रस्तुत गर्लान्—तर उनीहरू आफ्ना निर्णयप्रति जवाफदेही हुने ठोस आधार कहाँ छ?
Related reading: संसद्मा जनसरोकारका विषयलाई सशक्त ढंगबाट उठाउन and कांग्रेसकाे १५ औँ महाधिवेशनमा गगन थापाले.