द राइजिङ नेपालको शुक्रवार प्रকশিত सम्पादकीयले नेपाली राजनीतिक जीवनको वाचा र वितरणबीचको अन्तरलाई पुनः केन्द्रबिन्दुमा ल्याएको छ। यो विश्लेषण त्यतिबेला सार्वजनिक भएको हो जब राजनीतिक दलहरू बाढी उद्धারকो आलोचनासँग जुझिरहेका छन्, बलेन शाहको उदयले नयाँ राजनीतिक समीकरणको सङ्केत दिएको छ, र नदी जोखिम व्यवस्थापनमा विज्ञानको माग बढ्दै गएको छ।
वाचाको भार र वितरणको अभाव
सम्पादकीय अनुसार नेपाली जनताले राजनीतिक नेताहरूका वाचालाई मूल्याङ्कनको आधार बनाउँछन्। विद्वान् र पत्रकारहरूले यी वाचा पूरा भए/नभएको नियमित विश्लेषण गर्दै आएका छन्। वाचामा आशा र गम्भीर अन्तरदृष्टि दुवै हुन्छन्, तर स्रोतसाधनको पर्याप्तताभन्दा माथि वाचा चुलिँदा परिणाम अकल्पनीय हुन्छ भन्ने तर्क उठाइएको छ। इतिहासमा धेरै क्रान्तিকारी नेताहरू वाचाको लामो सूची र न्यून वितरणबीचको विश्वसनीयताको खाडलमा खण्डित भएका छन्। यही विश्वसनीयता सङ्कटले नेपाली राजनीतिलाई बारम्बार अस्थिरताको दुष्चक्रमा धकेलेको सम्पादकीयको निष्कर्ष छ।
लोकतान्त्रिक सन्तुलन र प्रतिपक्षको भूमिका
विपक्षी शक्तिलाई बारम्बार दबाबमा पार्ने प्रवृत्तिले लोकतान्त्रीय सन्तुलन गुम्छ र सङ्घर्ष चक्रीय रूपमा बढ्छ। नेपाली लोकतन्त्रले नेतृत्व र जनताबीचको अन्तरसंवादको ठाउँ दिन्छ, जहाँ दुवै पक्षको मागलाई उचित सम्झौताबाट मिलाउनुपर्छ। पछिल्लो 'जेनेरेसन जेड' आन्दोलनले युवा पुस्ताको राजनीतिक चेतना र नेतृत्वप्रतिको असन्तुष्टि दुvেলाई उजागर गरेको छ। राजनीतिक जीवन प्रतिस्पर्धात्मक हो, तर यसको उद्देश्य प्रतिस्पर्धालाई तातो बनाउनु होइन — विभिन्न राष्ट्रिय सङ्घटकहरूलाई राष्ट्रिय लक्ष्य प्राप्तिका लागि सहकार्यमा जोड्नु हो।
अनुत्तरित प्रश्नहरूको सूची
राजनीतिक विश्लेषक जेम्स एन. रोजेनाउ'को परिभाषा अनुसार राजनीतिक जीवन 'आकाङ्क्षा र पीडा, भय र कुण्ठा, सम्झौता र सङ्घर्ष' मा आधारित प्रक्रिया हो। नेपालको सन्दर्भमा यो विश्लेषण अझ सान्दर्भिक देखिन्छ, किनकि यहाँको राजनीति बारम्बार आन्दोलन र उत्तरआन्दोलनको शृङ्खलाबाट गुज्रेको छ। काठमाडौं पोस्टको रिपोर्ट अनुसार बाढी उद्धारमा देखिएको कमजोरीले राजनीतिक दलहरूलाई एकताको आह्वान गर्न बाध्य पारेको छ, तर यो एकता कति दिगो छ भन्ने प्रश्न अनुत्तरित छ। नेपाल न्युजले नदी जोखिम व्यवस्थापनमा राजनीतिक हस्तक्षेपभन्दा विज्ञानमा आधारित दृष्टिकोणको माग गरेको छ — जुन नीतिगत विचलनको अर्को उदाहरण हो।
अब केही प्रश्नहरू अनुत्तरित छन्: के राजनीतिक दलहरूले बाढी उद्धारको विफलतालाई आत्मसमीक्षाको अवसर बनाउनेछन्, कि यो पनि अर्को नीतिगत विचलनको अध्याय बन्नेछ? मतदाताले आगामी निर्वाचनमा वाचा होइन, वितरणको रेकर्डलाई आधार बनाउनेछन्? बलेन शाहजस्ता गैर-राजनीतिक व्यक्तित्वको राजनीतिक प्रवेशले स्थापित दलहरूलाई कुन हदसम्म चुनौती दिनेछ? पारदर्शिता र जवाफदेहिताको मापदण्ड तोक्ने हैसियत कुनै पनि दलसँग देखिँदैन — र यो अनुत्तरित प्रश्नको सूची अझ लामो हुँदै जानेछ।
थप पढ्नुहोस्: Opinion र Nepal's Political Landscape Seeks a 'Third.